Het wieleffect
Hoe de schroef het achterschip zijwaarts duwt (toetsterm D.1).
Wat is het?
De schroef stuwt niet alleen vooruit of achteruit, maar duwt het achterschip (het hek) ook zijwaarts. De draaiende schroef gedraagt zich als een wiel dat zich op het water afzet: de onderste schroefbladen draaien in dieper, dichter water (meer grip) dan de bovenste, en dat verschil geeft een zijwaartse kracht op het hek.
Probeer het zelf
Oevereffect (walzuiging)
Te snel dicht langs de wal in ondiep, smal water? Het hek wordt naar de wal gezogen en de boeg eraf geduwd — de boeg giert naar bakboord. Sleep de snelheid en zie het effect groeien.
SchipperTip van de schipper
SchipperEn bij het aanleggen
De richting (rechtse schroef = standaard)
Bij een linkse schroef is alles spiegelbeeldig. Geheugensteun: rechtse schroef + achteruit → hek naar bakboord (links).
Keren: breed vs. smal vaarwater
In breed water maak je gewoon een ruime bocht. In smal water keer je 'op klein bestek' en gebruik je het wieleffect: een rechtse schroef keert het makkelijkst over stuurboord, een linkse schroef over bakboord. Kies de schroef en het vaarwater.
In smal vaarwater keer je 'op klein bestek': korte stoten vooruit en achteruit. Omdat je nu moet achteruitslaan, keer je juist de ándere kant op dan in breed water — over stuurboord — want in de achteruit trekt het wieleffect het hek naar bakboord.
- Vaar langzaam; leg het roer hard naar stuurboord. De boeg begint naar stuurboord te draaien.
- Sla kort achteruit. Het wieleffect trekt het hek naar bakboord, dus de boeg draait juist verder naar stuurboord (= keren over stuurboord).
- Sla weer kort vooruit met het roer naar stuurboord. De boeg draait nog verder.
- Herhaal vooruit/achteruit tot je 180° gedraaid bent — vrijwel op je plek.
Waarom sterker bij achteruit?
De schroef is gemaakt om vooruit te stuwen; dan snijdt hij netjes door het water en is het zijeffect klein. Achteruit werkt hij veel rommeliger — dan voel je het wieleffect duidelijk.
Waar gebruik je het voor?
- Aanleggen: met een rechtse schroef leg je makkelijker aan bakboord aan. Sla je vlak voor de kant even achteruit om af te remmen, dan trekt het hek vanzelf naar de wal.
- Keren op kleine ruimte: combineer kort vooruit (met het roer ingeslagen) en kort achteruit (wieleffect trekt het hek mee), zodat je bijna op je plek ronddraait.
- Wegvaren: je kunt het hek van de kant afduwen door slim vooruit/achteruit te kiezen.